گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر
10.29252/aridbiom.2026.4239
چکیده
افزایش غلظت گازهای گلخانهای و تغییرات اقلیمی، اهمیت نقش فضاهای سبز شهری در جذب و ذخیره کربن را افزایش داده است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی و مقایسه ذخیره کربن درختی و کربن آلی خاک در کاربریهای مختلف شهری اراک شامل پارک جنگلی شهید رجایی، فضای سبز حاشیه خیابان ندامتگاه و منطقه مسکونی شهرک امیر کبیر اراک انجام شد. گونههای مورد مطالعه شامل زبانگنجشک (Fraxinus excelsior L.) و سرو خمرهای (Platycladus orientalis (L.) Franco) بودند. بهمنظور برآورد کربن درختی، قطر برابر سینه و ارتفاع درختان اندازهگیری و زیتوده با استفاده از معادلات آلومتریک محاسبه شد. در پارک جنگلی 10 قطعه نمونه با ابعاد 10×10 متر بهصورت تصادفی-سیستماتیک، در فضای سبز حاشیه خیابان نمونهبرداری بهصورت تصادفی و در شهرک امیر کبیر نیز پنج قطعهنمونه 10×10 متر بهصورت انتخابی انتخاب شدند. نمونههای خاک از عمق 0 تا 30 سانتیمتری برداشت و کربن آلی آن با روش احتراق خشک تعیین شد. نتایج نشان داد که ذخیره کربن خاک در پارک جنگلی شهید رجایی بیشتر از دو کاربری دیگر است. بیشترین ذخیره کربن خاک در پارک جنگلی (68/92 تن در هکتار) و کمترین آن در حاشیه خیابان (92/63 تن در هکتار) برآورد شد. همچنین، مقادیر ذخیره کربن درختی در کاربریها و گونههای مختلف تفاوت معنیداری داشت. بهطوری که در کاربریهای پارک جنگلی، حاشیه خیابان و مناطق مسکونی ذیتوده هوایی بهترتیب 45/17، 46/12 و 18/9 تن در هکتار و برای ذیتوده زیرزمینی نیز بهترتیب 87/4، 69/3 و 55/2 تن در هکتار برآورد شد. نتایج رگرسیون گامبهگام نشان داد که درصد سیلت و رس از مهمترین عوامل مؤثر بر ذخیره کربن خاک هستند. بهطور کلی، پارکهای جنگلی ظرفیت بیشتری برای ذخیره کربن در زیتوده و خاک نسبت به سایر کاربریهای شهری دارند.
)