1
دانش آموخته ارشد آب و هواشناسی کاربردی دانشگاه یزد ,
2
دانشجوی دکتری اقلیم شناسی دانشگاه یزد
10.29252/aridbiom.2026.4033
چکیده
امواج گرمایی زمستانه از پدیدههای نادر اما اثرگذار در مناطق خشک ایران هستند که با توجه به پیامدهای زیستمحیطی و کشاورزی اهمیت زیادی دارند. در این پژوهش با استفاده از دادههای روزانه دمای بیشینه طی یک دوره 15 ساله (1382–1396) در 7 ایستگاه سینوپتیک استان یزد (یزد، میبد، بافق، عقدا، مروست، گاریز و رباط پشت بادام)، فراوانی، روند و ویژگیهای آماری امواج گرمایی بررسی شد. نتایج نشان داد بیشترین تعداد موجهای گرمایی در ایستگاه بافق در سال 1396 با 17 موج، و در ایستگاه یزد در سالهای 1384 و 1396 با 14 موج ثبت شد. طولانیترین موج گرما در ایستگاه یزد در پاییز 1386 به مدت 28 روز تداوم داشت، در حالیکه در مروست در سال 1395 طولانیترین رخداد 23 روز به ثبت رسید. تفکیک فصلی دادهها نشان داد که در ایستگاههای میبد، بافق، عقدا و رباط پشت بادام بیشترین رخداد موج گرما در پاییز (بیش از 51٪ کل رخدادها) بوده، در حالیکه در یزد، گاریز و مروست بیشترین امواج گرمایی در زمستان (بیش از 52٪ کل رخدادها) رخ داده است. آزمونهای ناپارامتریک من-کندال و شیب سنس بیانگر روند افزایشی در تمامی ایستگاهها بهجز رباط پشت بادام بود؛ بهطوریکه بیشترین شیب مثبت در ایستگاه بافق با Q=0.182 و Z=1.01 مشاهده شد. تحلیل همدیدی طولانیترین موج گرمای فراگیر (10 روزه در دسامبر 2005) نیز نشان داد که استقرار پشته پرفشار آزور در تراز 500 هکتوپاسکال و فرارفت گرما از عربستان در تراز 850 هکتوپاسکال نقش اصلی در شکلگیری این رخداد داشت. این نتایج بیانگر افزایش احتمال تداوم و شدت امواج گرمایی زمستانه در اقلیم خشک یزد تحت تأثیر تغییر اقلیم است.
)