آزمون ناپارامتری تغییرات مکانی - زمانی بارندگی‌های استان اصفهان در سه دهه اخیر (2025-1996 میلادی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار، گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد، میبد، ایران.

10.29252/aridbiom.2026.4247

چکیده

بحران آب یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه پایدار در کشور است که متأثر از کمبود بارندگی، توزیع نامناسب مکانی و زمانی بارندگی‌ها، روند کاهشی بارندگی‌ها در دهه‌های اخیر و سایر عوامل می‌باشد. این پژوهش در صدد است که از بین عوامل موثر بر بروز بحران آب، به بررسی و تحلیل توزیع زمانی و مکانی بارندگی‌های استان اصفهان طی دوره آماری سی ساله اخیر (2025-1996 میلادی؛ مصادف با 1404-1375 شمسی) بپردازد. از این‌روی، ابتدا روند تغییرات بارندگی‌ها به کمک آزمون‌های ناپارامتری مَن‌کِندال و شیب سِن بررسی و سپس با تحلیل تغییرات رژیم بارندگی ماهانه ایستگاه‌های مختلف، نقشه توزیع مکانی روند تغییرات بارندگی (نقشه آماره Z) ترسیم و تفسیر شد. نتایج نشان داد که روند بارندگی‌ها طی دوره سی ساله مذکور نسبتاً ثابت بوده و مقدار آماره Z برای میانگین بارش‌های استان اصفهان 11/0 بوده است. اما پراکنش مکانی آماره Z نشان می‌دهد که نواحی شرقی، شمالی و جنوبی استان اصفهان، بیشتر تحت تاثیر پدیده تغییر اقلیم قرار داشته و روند کاهش بارش طی دوره آماری، شدیدتر از سایر مناطق اصفهان بوده است. همچنین مشخص شد که مقدار این آماره مستقل از میزان بارش سالانه درازمدت ایستگاه‌های هواشناسی استان اصفهان بوده و روند منفی بارندگی هم در مناطق پربارش و هم در مناطق کم‌‌بارش استان قابل مشاهده است. بررسی و مقایسه میانگین بارندگی استان اصفهان در ماه‌های مارس (مصادف با اسفند) و می (مصادف با اردیبهشت) با یکدیگر نشان داد که بارندگی‌های اسفندماه روند کاهشی و بارندگی‌های اردیبهشت‌ماه روند افزایشی دارد. بنابراین می‌توان از وجود نشانه‌های تغییر رژیم بارندگی ماهانه در استان اصفهان و مهاجرت بارش‌ها از فصل زمستان به فصل بهار سخن گفت که برای تأیید قطعی آن به دوره‌های آماری طولانی‌تری نیاز است. لیکن نتایج پژوهش حاضر می‌تواند در بازنگری برنامه‌های مدیریت منابع آب، برنامه‌ریزی کشاورزی و تدوین راهبردهای سازگاری با تغییر اقلیم در استان اصفهان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


[1]. Abbasi, F. and Abbasi, N. (2017). Water productivity in agriculture; Challenges and prospects. Journal of Water and Sustainable Development, 4(1), 141-144. doi: 10.22067/jwsd.v4i1.67121 (in Farsi).
[2]. Ahmadi, M. and Mohammadi Mehr, N. (2024). Forecasting of aerosols in southwest Asia based on SSP scenarios of CMIP 6 models. Researches in Earth Sciences, 15(1), 131-141. doi: 10.48308/esrj.2023.104050 (in Farsi).
[3]. Asadi, A and Sanaei Nejad, S H. (2025). Spatial Analysis of Observed Precipitation in Fars Province and its Projection Using CanESM5 Climate Model Output. Nivar, 49(128-129), 68-79. doi: 10.30467/nivar.2025.476368.1307 (in Farsi).
[4]. Asakereh, H. (2005). Tempo-spatial Change in Isfahan Province Precipitation Suring Recent Decades. Research Bulletin of Isfahan University (Humanities), 18(1), 91-116. (in Farsi).
[5]. Babaeian, I., Giuliani, G., Modirian, R. and Karimian, M. (2024). Projection of Iran’s precipitation during 2026-2075 by dynamical downscaling by RegCM4.7 under SSP scenarios. Journal of Agricultural Meteorology, 12(1), 20-34. doi: 10.22125/agmj.2023.405388.1155 (in Farsi).
[6]. Babaeian, I., Karimian, M., Modirian, R. and Mirzaei, E. (2019). Future Climate Change Projection Over Iran Using CMIP5 Data During 2020-2100. Nivar, 43(104-105), 67-77. doi: 10.30467/nivar.2019.142745.1103 (in Farsi).
[7]. Hatami Bahman Beyglou, Khod Karam, & Khoushhal Dastjerdi, J. (2010). Climatic regions of Fars province. Geographical Space, 10(32), 135-150. (in Farsi).
[8]. Kaviani, M. R. (1988). A statistical analysis of Iran's rainfall regime. Growth of Geography Education, (13), 4-12. (in Farsi).
[9]. Leggett, J., Pepper, W. J., Swart, R. J., Edmonds, J., Meira Filho, L. G., Mintzer, I., ... & Wasson, J. (1992). Emissions scenarios for the IPCC: an update. Climate change, 1040, 75-95.
[10]. Meinshausen, M., Smith, S. J., Calvin, K., Daniel, J. S., Kainuma, M. L., Lamarque, J. F., ... & Van Vuuren, D. P. P. (2011). The RCP greenhouse gas concentrations and their extensions from 1765 to 2300. Climatic change, 109(1), 213. DOI: 10.1007/s10584-011-0156-z.
[11]. Nakicenovic, N., Alcamo, J., Davis, G., Vries, B. D., Fenhann, J., Gaffin, S., ... & Zhou, D. (2000). Special report on emissions scenarios. Cambridge University Press.
[12]. Qorbani, H., Vali, A.A., & ZaarePour, H. (2019). Analysis of the Climatological Drought Trend Variations Using Mann-Kendall, Sen and Pettitt Tests in Isfahan Province.
[13]. Roozbeh, S., Shahedi, K., Darabi, H., & Soleimani, K. (2016). Investigating the trend of changes in hydro-climatic conditions of Maharloo watershed using Mann-Kendall and Sen's slope tests [Paper presentation]. 11th National Conference on Watershed Management Sciences and Engineering of Iran, Participatory Development in Watershed Management, Yasuj University. (in Farsi).
[14]. Sobouti, Y., Darvishzadeh, R. and Naghavi Azad, A. (2015). Climate of Iran - Projection of Temperature and Precipitation until 2030. Science Cultivation, 5(2), 18-25. (in Farsi).
[15]. YoosefDoost, A., Sadeghian, M.S., NodeFarahani, M.,& Rasekhi, A. (2017). Comparison between performance of statistical and low cost ARIMA model with GFDL, CM2. 1 and CGM 3 atmosphere-ocean general circulation models in assessment of the effects of climate change on temperature and precipitation in Taleghan Basin. American Journal of Water Resources, 5(4), 92-99. doi:10.12691/ajwr-5-4-1.
[16]. Zarrin, A and Dadashi-Roudbari, A. (2022). Projection of precipitation intensity in Iran using NEX-GDDP by multi-model ensemble approach. Iranian Journal of Geophysics, 16(1), 47-68. doi: 10.30499/ijg.2021.300366.1353 (in Farsi).