ارزیابی کمی عملکرد هیدرولوژیکی زیرساخت‌های سبز شهری در مناطق نیمه خشک با استفاده از شاخص کاهش رواناب شهری (مطالعه موردی: شهر اراک، ایران)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ایران.

10.29252/aridbiom.2026.4331

چکیده

امروزه توسعه شهری و شهرنشینی شتابان، سطوح نفوذپذیر طبیعی را به سطوح نفوذناپذیر تبدیل می‌کند. این پدیده در شهرهای صنعتی واقع در اقلیم نیمه‌خشک، خطر وقوع سیلاب‌های ناگهانی را افزایش داده است. در پژوهش حاضر، ظرفیت بالقوه کاهش رواناب در زیرساخت های سبز و پهنه‌های مختلف شهری در شهر اراک با استفاده از شاخص کاهش رواناب شهری در بستر سامانه ابری گوگل ارث انجین ارزیابی شده است. بدین منظور، با تلفیق داده‌های پوشش و کاربری زمین ESA WorldCover سال ۲۰۲۰، بافت خاک OpenLandMap و بارش روزانه CHIRPS، روش شماره منحنی (SCS-CN) برای برآورد ظرفیت بالقوه نگهداشت آب (S) و عمق رواناب (Q) به کار گرفته شد. مجموع بارش دوره ۱۱ اسفند ۱۴۰۲ تا ۱۲ فروردین ۱۴۰۳، برابر با ۵۶٫۷۵ میلی‌متر، به‌عنوان ورودی مدل استفاده شد و شاخص URMI در محدوده مورد مطالعه محاسبه گردید. نتایج نشان‌دهنده وجود ناهمگونی فضایی قابل‌توجه در ظرفیت بالقوه کاهش رواناب شهر اراک است. به‌طوری‌که میانگین شاخص URMI برابر با ۰٫۳۲ و دامنه تغییرات آن از ۰٫۱۰ تا ۱٫۰۰ برآورد شد. از مجموع ۶۹٫۶۸ کیلومتر مربع مساحت محدوده تحلیل، حدود ۶۴٫۸۴ درصد در طبقه عملکرد پایین (URMI کمتر از ۰٫۲۰)، ۲۰٫۹۶ درصد در طبقه متوسط و تنها ۱۴٫۲۰ درصد در طبقه عملکرد بالا (URMI برابر یا بیشتر از ۰٫۸۰)قرار گرفت. پهنه‌های ساخته‌شده، به‌ویژه در بخش‌هایی از مناطق مرکزی و صنعتی شهر، عمدتاً دارای ظرفیت بالقوه پایین‌تری برای کاهش رواناب بودند؛ درحالی‌که بخش‌هایی از اراضی دارای پوشش گیاهی مقادیر بالاتری از شاخص را نشان دادند. این یافته‌ها می‌توانند مبنایی اولیه برای شناسایی پهنه‌های نیازمند بررسی دقیق‌تر و اولویت‌بندی مکانی اقدامات مدیریت رواناب شهری فراهم کنند. همچنین، تلفیق نتایج با اطلاعات شبکه زهکشی و مطالعات میدانی می‌تواند به برنامه‌ریزی هدفمندتر زیرساخت‌های سبز و بهبود مدیریت رواناب در شهر اراک کمک کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

خشک بوم

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 10 آبان 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار