ارزیابی زی توده و کربن فرم های دانه زاد و شاخه زاد بلوط ایرانی در جنگلهای نیمه خشک استان کهگیلویه و بویراحمد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 بخش تحقیقات جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کهگیلویه و بویراحمد، سازمان تحقیقات،

2 دانشیار، بخش علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.

3 دانشیار، بخش تحقیقات جنگل، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

10.29252/aridbiom.2026.4319

چکیده

جنگل‌ها در مناطق نیمه‌خشک از آن رو دارای اهمیت هستند که استقرار گیاهان چوبی با فرم‌های زیستی متنوع (درختان و درختچه‌ها) با توانایی ترسیب کربن حتی در فصل خشک، نقش بسزایی در تعدیل اقلیم محلی و کاهش دی‌اکسید کربن اتمسفر ایفا می‌کنند. در این مطالعه تعداد 18 پایه بلوط ایرانی (هر فرم رویشی 9 درخت) در شهرستان باشت از استان کهگیلویه و بویراحمد به منظور برآورد زی‌توده و ذخیره کربن درختان انتخاب و قطع شدند. بدین منظور نقاط نمونه‌برداری به نحوی طراحی و انتخاب شدند که تمام طبقات قطری درختان دانه‌زاد و شاخه‌زاد پوشش داده شوند. قسمت‌های مختلف درختان بلافاصله پس از قطع در عرصه توزین و نمونه‌برداری برای اندازه‌گیری وزن خشک و مقدار ترسیب کربن انجام گرفت. طبق نتایج بدست آمده میانگین زی‌توده برای درختان دانه‌زاد 227 و برای فرم رویشی شاخه‌زاد 198 کیلوگرم بود. همچنین متوسط موجودی کربن روی زمینی در فرم دانه‌زاد، 111 و برای فرم شاخه‌زاد تقریباً 96 کیلوگرم تعیین شد. این مقادیر در سطح توده جنگلی 11/76 برای فرم دانه‌زاد و 9/32 تن در هکتار برای فرم شاخه‌زاد برآورد شد. نسبت زی‌توده غیرتاج (تنه و کنده) به قسمت تاج درخت (شاخه اصلی، فرعی، سرشاخه و برگ) برای فرم جست‌گروه 35 به 65 و برای فرم تک‌پایه 38 به 62 درصد بودند. لازم به ذکر است میانگین موجودی کربن خاک برای منطقه مورد مطالعه 59/85 تن در هکتار برآورد گردید. نتایج این پژوهش، اولویت‌بندی فرم‌های رویشی را در برنامه‌های احیای جنگل‌های نیمه‌خشک ممکن می‌سازد، به‌گونه‌ای که با تکیه بر ترسیب بیشتر کربن در فرم رویشی دانه‌زاد و نقش مؤثر آن در کاهش دی‌اکسید کربن اتمسفر، می‌توان در طرح‌های جنگل‌کاری، کاشت گونه‌های دانه‌زاد را در اولویت قرار داد. همچنین نتایج نشان داد که ذخیره کربن خاک تقریباً ۶ برابر کربن زی‌توده هوایی است، بنابراین اجرای هر گونه مداخله در توده‌های جنگلی باید با کمترین اختلال در لایه سطحی خاک همراه باشد.

کلیدواژه‌ها