عضو هیات علمی بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، سازمان تحقیقات، آموزش و
10.29252/aridbiom.2026.4308
چکیده
انتخاب گونه‌های گیاهی سازگار با شرایط محیطی از مهم‌ترین عوامل موفقیت در توسعه و پایداری فضای سبز شهری محسوب می‌شود. به منظور ارزیابی توان اکوفیزیولوژیکی گونه‌های مختلف در شرایط فضای سبز زاهدان، تبادلات گازی، فلورسانس کلروفیل، وضعیت تغذیه معدنی و دیگر شاخص‌های فیزیولوژیکی در چهار گونه درختی شامل انار، اقاقیا، نارون و زبان گنجشک طی سال‌های 1402 تا 1404 مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که انار و زبان گنجشک به طور معنی‌داری دارای بیشترین نرخ فتوسنتز، غلظت CO2 اتاقک زیرروزنه‌ای و مقادیر بالاتر شاخص Fv/Fm بودند که بیانگر کارایی بیشتر دستگاه فتوسنتزی و تحمل بالاتر این گونه‌ها به شرایط محیطی است. در مقابل، نارون کمترین میزان فتوسنتز، هدایت روزنه‌ای و شاخص Fv/Fm را نشان داد که حاکی از حساسیت بیشتر آن به تنش‌های محیطی بود. بررسی عناصر غذایی برگ نشان داد که انار و زبان گنجشک دارای بیشترین غلظت پتاسیم و نسبت پتاسیم به سدیم و کمترین تجمع سدیم و کلر بودند، در حالی که نارون بیشترین تجمع یون‌های سدیم و کلر و کمترین نسبت پتاسیم به سدیم را داشت. این نتایج بیانگر توانایی بیشتر انار و زبان گنجشک در حفظ تعادل یونی و مقابله با تنش‌های ناشی از شوری و شرایط نامساعد شهری است. همچنین، این دو گونه بالاترین محتوای نسبی آب برگ و کمترین دمای برگ را نشان دادند، در حالی که نارون دارای کمترین محتوای آب برگ، بیشترین نشت الکترولیت و بالاترین دمای برگ بود. در مجموع، نتایج پژوهش نشان داد که انار و زبان گنجشک از نظر ویژگی‌های اکوفیزیولوژیکی، وضعیت تغذیه‌ای و روابط آبی دارای سازگاری بیشتری با شرایط فضای سبز شهری زاهدان هستند و می‌توانند به عنوان گونه‌های مناسب‌تر برای توسعه پایدار فضای سبز معرفی شوند.
)