ارزیابی اثرات خشک‌سالی بر پویایی مراتع استان اردبیل با بهره‌گیری از شاخص‌های SPI و NDVI

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه اقلیم شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشجوی دوره دکتری اقلیم شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه محقق اردبیلی ، اردبیل ، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی ، اردبیل ، ایران

10.29252/aridbiom.2026.4246

چکیده

خشکسالی به‌عنوان یک مخاطره فراگیر اقلیمی، تأثیرات عمیقی بر پایداری و پویایی اکوسیستم‌های مرتعی دارد. هدف از پژوهش حاضر، پایش و تحلیل اثرات خشکسالی هواشناسی بر پویایی پوشش گیاهی مراتع استان اردبیل در طول فصل رشد است. بدین منظور، ابتدا روند بارش ایستگاه‌های منتخب هواشناسی با استفاده از آزمون من-کندال ارزیابی و شاخص بارش استاندارد (SPI) در یک دوره 24 ساله (1375 تا 1399) در مقیاس‌های زمانی ۱، ۳، ۶ و ۹ ماهه محاسبه گردید. سپس، وضعیت پویایی پوشش گیاهی با بهره‌گیری از تصاویرلندست و شاخص تفاضل نرمال پوشش گیاهی (NDVI) استخراج و درنهایت، با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون، روابط میان شاخص‌های خشکسالی و وضعیت پوشش گیاهی مرتعی تحلیل شد. نتایج نشان داد که سال‌های ۱۳۹۲، ۱۳۸۵، ۱۳۹۶ و ۱۳۸۷، پرتکرارترین سال‌های وقوع خشکسالی در منطقه بوده‌اند. ازنظر مکانی، ایستگاه مشکین‌شهر بیشترین و ایستگاه پارس‌آباد کمترین تعداد دفعات خشکسالی را تجربه کرده‌اند. همچنین، تحلیل شدت خشکسالی نشان داد ایستگاه خلخال با خشکسالی‌های شدید و خیلی شدید و ایستگاه پارس‌آباد با خشکسالی‌های ملایم مواجه بوده‌اند. بررسی شاخص NDVI نشان داد که در بازه زمانی آبان تا اردیبهشت، فصل رشد مناطق قشلاقی و فروردین تا شهریور، فصل رشد مناطق ییلاقی استان است؛ به‌طوری‌که اردیبهشت (با حداکثر مقدار) و مردادماه (با حداقل مقدار) پیک‌های شاخص NDVI را نشان می‌دهند. بررسی همبستگی میان شاخص‌های خشکسالی و پوشش گیاهی نشان داد که مقدار بارش با NDVI همبستگی مثبت و معناداری 77 درصد (با سطح اطمینان 01/0) دارد. در مقابل، SPI یک‌ماهه با همبستگی متوسط حدود 26 درصد را با NDVI نشان می‌دهد که فاقد سطح اطمینان است. به‌طورکلی، تغییرات پوشش گیاهی مراتع استان اردبیل از الگوی بارش تأثیر می‌پذیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

خشک بوم

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 22 شهریور 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار