ارزیابی تخریب سرزمین با تأکید بر افت آب زیرزمینی و فرونشست در دشت قزوین

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 بخش تحقیقات بیابان ، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

2 عضئ هیات علمی ، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

3 عضو هیات علمی ، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

10.29252/aridbiom.2026.4233

چکیده

تخریب سرزمین در دشت‌های آبرفتی تحت تأثیر هم‌افزایی افت سطح آب زیرزمینی و پاسخ‌های ژئومکانیکی آبخوان قرار دارد. در این پژوهش، با هدف ارزیابی دقیق‌تر روند تخریب در دشت قزوین، مدل سنتی IMDPA با ادغام نرخ فرونشست زمین(استخراج‌شده از تحلیل‌های InSAR) ارتقا یافته و مدل توسعه‌یافته IMDPAS ارائه گردید. یافته‌های حاصل از تحلیل تداخل‌سنجی راداری نشان داد که پهنه‌ای به وسعت ۸۷۰ کیلومترمربع از دشت تحت تأثیر فرونشست قرار دارد که ۸۶ درصد از این مناطق، نرخ نشستی بین ۵ تا ۱۰ سانتی‌متر در سال را تجربه می‌کنند. نتایج حاصل از مدل سنتی IMDPA (مبتنی بر شاخص‌های هیدروژئولوژیک) نشان داد که ۷۸ درصد از مساحت منطقه در طبقه تخریب «متوسط» و ۲۲ درصد در طبقه «کم» قرار دارند و این مدل قادر به شناسایی پهنه‌های بحرانی نبود. با این حال، با پیاده‌سازی مدل توسعه‌یافته IMDPAS و لحاظ کردن متغیر فرونشست، یک جابه‌جایی ساختاری در توزیع کلاس‌ها رخ داد؛ به‌طوری‌که سهم کلاس تخریب «شدید» با جهشی معنادار به ۷۸ درصد (معادل ۶۳۰.۵۳ کیلومترمربع) رسید و کلاس تخریب «کم» به‌طور کامل حذف گردید. این نتایج نشان می‌دهد که مدل‌های کلاسیک به دلیل نادیده گرفتن پیامدهای ژئومکانیکی و تراکم برگشت‌ناپذیر رسوبات، شدت واقعی بحران را با «کم‌برآوردی» جدی نشان می‌دهند. مدل IMDPAS با آشکارسازی تخریب ساختاری و پنهان آبخوان، ابزاری استراتژیک برای مدیریت پایدار منابع آب و اولویت‌بندی مناطق بحرانی در دشت‌های در حال فرونشست پیشنهاد می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

خشک بوم

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 09 شهریور 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار