ارزیابی اقتصادی بهره‌برداری از گیاه دارویی آنغوزه (Ferula assa-foetida L.) در مراتع ییلاقی استان سیستان و بلوچستان

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان

1 دانشگاه زابل

2 مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی بلوچستان

10.29252/aridbiom.2025.4211

چکیده

آنغوزه یکی از مهم‌ترین گیاهان دارویی با ارزش صادراتی بالاست که در مراتع ییلاقی استان سیستان و بلوچستان رویش دارد. بهره‌برداری سنتی و غیراصولی از این گونه، همراه با چرای مفرط و خشکسالی، بقای آن را با تهدید جدی مواجه کرده است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اقتصادی بهره‌برداری از شیرابه آنغوزه در سه رویشگاه اصلی استان (گرز سنگان، بگ سرتلاپ و پسکوه) و ارائه الگوی بهره‌برداری پایدار انجام شد. سطح مفید رویشگاه‌ها با استفاده از GPS و GIS تعیین گردید. آماربرداری به روش تصادفی با ۲۵ پلات ۱۰۰ مترمربعی در هر رویشگاه انجام شد و تعداد بوته‌های مجاز (با کسر ۲۰ درصد برای تجدید حیات و ۱۰ درصد افت احتمالی) محاسبه گردید. هزینه‌های اجرایی شامل نیروی انسانی (بر اساس دستمزد روزانه ۲۵ میلیون ریال در سال ۱۴۰۴)، حمل و نگهداری، کپه‌کاری، حفاظت (قرقبان و علوفه جایگزین)، حقوق عرفی مرتعداری و بهره‌مالکانه برآورد شد. شاخص‌های سود خالص، سود خالص تنزیل‌شده (با نرخ ۲۰ درصد) و نسبت سود به هزینه محاسبه گردیدند. تحلیل آماری با آزمون ANOVA و توکی در سطح ۵ درصد انجام شد. رویشگاه پسکوه با تراکم ۸۵۰ ± ۵۶ بوته در هکتار، تولید شیره ۶۳/۷ ± ۵/۵ کیلوگرم در هکتار و هزینه نیروی انسانی ۶/۸ میلیون ریال به ازای هر کیلوگرم شیره، از نظر اقتصادی مطلوب‌ترین رویشگاه بود. میانگین شیره هر پایه در هر سه رویشگاه ۷۵ گرم بود. کل شیره تولیدی سه رویشگاه ۹,۱۵۰ کیلوگرم برآورد شد. مجموع هزینه‌های پنج‌ساله طرح ۹۸۳,۰۵۰ میلیون ریال و درآمد ناخالص ۸,۰۱۵,۰۰۰ میلیون ریال محاسبه شد که منجر به سود خالص ۷,۰۳۱,۹۵۰ میلیون ریال و نسبت سود به هزینه ۱۵/۸ گردید. هر سه رویشگاه نسبت سود به هزینه بالاتر از ۱ داشتند. بهره‌برداری از آنغوزه در هر سه رویشگاه از توجیه اقتصادی بالایی برخوردار است. با توجه به روش تیغ‌زنی عرضی سنتی که منجر به مرگ گیاه می‌شود، رعایت تناوب پنج‌ساله، اختصاص ۲۰ درصد بوته‌ها برای تجدید حیات و اجرای عملیات احیاء (کپه‌کاری) به‌عنوان استراتژی‌های ضروری برای بهره‌برداری پایدار توصیه می‌گردد. نتایج این پژوهش می‌تواند در تدوین برنامه‌های مدیریت پایدار مراتع و الگوی استفاده توأم از چرای دام و برداشت گیاهان دارویی در استان سیستان و بلوچستان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مقاله علمی - مروری

خشک بوم

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 01 مهر 1404

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار