1
دانش آموخته دکتری علوم زمین دانشگاه اشفورد آمریکا
2
استادیار دانشکده زمین شناسی دانشگاه تهران
3
دانش آموخته کارشناسی ارشد مهندسی معدن، دانشگاه صنعتی امیرکبیر
10.29252/aridbiom.2026.4207
چکیده
کرومیت (FeCr2O4) عمده ترین، کانسنگ معدنی کروم می باشد و در سنگ های اولترابازیک و افیولیت ها تشکیل می شود که در این سنگ ها، کروم معمولاً با منیزیم، آهن، نیکل و کبالت همراه است. ناحیه معدن کرومیت جغتای در شمال غرب زون افیولیتی سبزوار، واقع شده و دارای اقلیم کوهپایه گرم و خشک است. این ناحیه معدنی، دارای چندین ترانشه اکتشافی-استخراجی است که با تکنیک معدنکاری روباز، استخراج می شود. آب های زیرزمینی این ناحیه به صورت چشمه های ناشی از گسل خوردگی و قنات های حفرشده در دشت های آبرفتی، جریان می یابند. بررسی هیدروژئوشیمی آب قنات ها و پساب معدنی این ناحیه، با کمک آنالیز نمونه های آب با روش طیف سنجی جذب اتمی (AAS)، انجام شد. نتایج آنالیز شیمیایی نمونه های آب از قنات های منطقه جغتای و پساب های معدن کرومیت، نشان داد که واحدهای افیولیتی و پساب معدن کرومیت، هر دو دارای غلظت بالایی از کروم و منیزیم می باشند که کروم عمدتا در شکل کروم (IV) و یون کرومات (CrO4-2)، در آب وجود دارد. تعداد 25 نمونه (7 نمونه از پساپ معدن و 18 نمونه از قنات های آق تپه، درویش، قره قاچ) مورد آنالیز قرار گرفت که غلظت حداکثری کروم در پساب معدن mlg/l 99.23 و غلظت حداکثری کروم در آب قنات ها mlg/l 66.11 بدست آمد که هر دو از حد استاندارد جهانی، بالاتر هستند. غلظت نسبتا بالای کروم در آب قنات، متاثر از عوامل طبیعی (عبور آب از بستر سنگ های افیولیتی آبخوان) و غلظت بالای کروم در پساب معدنی، ناشی از فعالیت معدنکاری است. ترسیم دیاگرام پاپیر برای نمونه های آب، بیانگر مقادیر بالای منیزیم است که معرف چشمه های بی کربنات کلسیک بوده و میزان EC بالای نمونه های آب، اثبات کننده انحلال بالای یون های حل شده از بستر سنگ های افیولیتی در آب است.
)