بحرانهای محیطی مانند خشکسالی، سیل، طوفانهای گردوغبار و آلودگی هوا از مهمترین مخاطرات طبیعی هستند که زندگی انسان و اکوسیستمها را تحت تأثیر قرار میدهند. ایران نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی خشک و نیمهخشک، همواره در معرض این پدیدهها قرار دارد. در سالهای اخیر، طوفانهای گردوغبار بهویژه در مناطق مرکزی کشور افزایش یافته و پیامدهای قابل توجهی در بخشهای حملونقل، سلامت و اقتصاد ایجاد کردهاند. این پژوهش به بررسی یک رخداد شدید گردوغبار در مرکز ایران طی 11 تا 12 مارس 2022 با تمرکز بر راه ارتباطی نائین–اردکان میپردازد. برای تحلیل این رخداد از دادههای سینوپتیکی شامل فشار سطح دریا (SLP)، ارتفاع ژئوپتانسیل سطوح 500 و 850 هکتوپاسکال، مؤلفههای باد، رطوبت نسبی، تصاویر ماهوارهای MODIS و نمودار Skew-T ایستگاه شیراز استفاده شد. نتایج نشان داد که تشکیل یک کمفشار عمیق با فشار مرکزی حدود 1005 هکتوپاسکال بر روی شبهجزیره عربستان موجب افزایش گرادیان فشار و تقویت بادهای شمالغربی شد، بهطوریکه بیشینه سرعت باد به حدود 30 متر بر ثانیه رسید و دید افقی در محور نائین–اردکان به کمتر از 50 متر کاهش یافت. تصاویر ماهوارهای MODIS انتقال گسترده گردوغبار از کانونهای بیابانی به سمت مرکز ایران را تأیید کردند. همچنین شاخصهای ناپایداری K Index (KI) و Showalter Index (SI) بهترتیب به حدود 21.30 و 2.98 رسیدند که بیانگر شرایط ناپایدار جو در زمان وقوع رخداد بودند. نتایج نشان میدهد که برهمکنش سامانه کمفشار عربستان با شرایط توپوگرافی منطقه عامل اصلی وقوع و تشدید این طوفان گردوغبار بوده است.
)