تحلیل تغییرات پوشش گیاهی و تنوع گونه‌ای در بوم‌سازگان نیمه استپی گرم ایران (مطالعه موردی: منطقه بردمار استان خوزستان)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش

2 دانشیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش

3 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش

4 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات مرتع، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.

10.29252/aridbiom.2026.3987

چکیده

مراتع به‌عنوان ذخیره‌گاه‌های مهم تنوع زیستی، نقش حیاتی در تعادل بوم‌سازگان‌های خشک و نیمه‌خشک ایفا می‌کنند. این پژوهش با هدف تحلیل روند تغییرات پوشش گیاهی و تنوع گونه‌ای در مراتع نیمه‌استپی گرم منطقه بردمار استان خوزستان و بررسی ارتباط آن با نوسانات بارندگی طی یک دورة هفت‌ساله (۱۴۰۳-۱۳۹۷) انجام شد. نمونه‌برداری میدانی با استفاده از روش تصادفی-سیستماتیک و با استقرار چهار ترانسکت ثابت و ۴۰ پلات یک مترمربعی انجام پذیرفت. در طول این دوره، پارامترهای درصد تاج پوشش، تراکم و زیتودة هوایی گیاهان اندازه‌گیری و شاخص‌های غنا و تنوع گونه‌ای شامل شاخص‌های سیمپسون و شانون-وینر محاسبه گردید. فلور منطقه مورد مطالعه شامل ۱۱۳ گونه از ۳۱ تیره است که کاسنی (۲۸ گونه)، چتریان (۸ گونه) و نعناعیان (۳ گونه) غنی‌ترین تیره‌ها هستند. گیاهان یکساله با ۷۲ گونه (۶۴%) شکل زیستی غالب هستند و پس از آن همی‌کریپتوفیت‌ها (۱۹%) و کامافیت‌ها (۸%) قرار دارند. نتایج به دست آمده نوسانات قابل توجهی را در پارامترهای پوشش گیاهی نشان داد، به‌طوری که درصد تاج پوشش از 80/18 درصد در سال ۱۳۹۷ به 10/37 درصد در سال ۱۴۰۲ رسید و تولید علوفه نیز از 59/140 تا 49/400 کیلوگرم ماده خشک در هکتار در نوسان بود. داده‌ها نشان داد که اوج کمّیت و کیفیت پوشش گیاهی در سال‌های پرباران ۱۳۹۸ و ۱۴۰۲ با میزان بارندگی 75/312 و 65/320 میلی‌متر به دست آمد. همسو با این مشاهدات، مقادیر شاخص شانون از 76/0 در سال ۱۳۹۷ به 05/1 در سال ۱۴۰۰ افزایش یافت و شاخص سیمپسون نیز در سال‌های پرباران مقادیر بالاتری (57/0 تا 60/0) را ثبت کرد که حاکی از تأثیر مثبت بارش بر غنا و یکنواختی گونه‌هاست. به طور کلی، یافته‌های این تحقیق به وضوح گویای وابستگی شدید ساختار و عملکرد پوشش گیاهی مراتع نیمه‌استپی گرم به نوسانات بارندگی است و تأکید می‌کند که بارش سالانه به عنوان اصلی‌ترین عامل محیطی، پویایی و تنوع این اکوسیستم‌های حساس را کنترل می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

خشک بوم

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 12 دی 1404

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار