امکان سنجی تغذیه مصنوعی در دشت تایباد با استفاده از روش فرآیند تحلیل شبکه (ANP)

نوع مقاله: مقاله علمی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد آبخیزداری، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد

2 دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد

3 استاد گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد

4 استادیار علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده کشاورزی سرایان، دانشگاه بیرجند

چکیده

مدیریت صحیح منابع آب­ زیرزمینی در مناطق خشک و نیمه­خشک با توجه به کمبود و دسترسی فصلی به آب از اهمیت شایانی برخوردار است. تغذیه مصنوعی آب­های زیرزمینی یکی از روش‌های اصولی مدیریت منابع آب است. در این پژوهش سعی گردید با رویکرد تلفیقی استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روش‌های تصمیم­گیری چند معیاره، مناسب‌ترین عرصه‌ها برای اجرای عملیات تغذیه مصنوعی در دشت تایباد، واقع در استان خراسان رضوی، شناسایی شوند. بدین منظور ابتدا داده‌های 11 موءلفه تاثیر گذار شامل شیب، کیفیت آب زیرزمینی، زمین‌شناسی، ضخامت آبرفت، قابلیت انتقال، تراکم زهکشی، نفوذپذیری سطحی، افت آب زیرزمینی، فاصله از روستا، فاصله از چاه و کاربری اراضی، در محیط GIS آماده­سازی شد. سپس با استفاده از روش مقایسه زوجی، وزن کلاس­های هر لایه تعیین شد. همچنین با کاربرد روش دیماتل روابط و وابستگی بین متغییرها تعیین گردید. برای تعیین وزن نهایی هر لایه، از نرم­افزار Decision Super استفاده شد. در آخر با تلفیق نقشه­های پهنه‌بندی شده حاصل از روش ANP، نقشه نهایی در پنج کلاس تهیه شد. با توجه به نتایج نهایی، از مجموع کل مساحت دشت تایباد، 9/2 درصد کاملاً مناسب، 1/30  درصد مناسب، 3/40 درصد نسبتاً مناسب، 3/1 درصد نسبتاً نامناسب و 4/25 درصد نامناسب برای عملیات پخش سیلاب تعیین گردید. بررسی نتایج با استفاده از منطق بولین و کنترل زمینی حاکی از رضایت­بخش بودن به کارگیری روش­های تصمیم­گیری در تلفیق با GIS در امر مکان­یابی تغذیه مصنوعی است.

کلیدواژه‌ها


[1] . Alipour, H., Malekian, A., Kheirkhah Zarkesh, M.M., Gharahchelo, S. (2016). Application of Delphi method and GIS in site selection flood water spreading. Desert Ecosystem Engineering Journal, 9, 11-22. (in Farsi).
[2] . Asgharpour, M.J. (2009). Multi-criteria decision making, Tehran: University of Tehran Press. (in Farsi).
[3] . Chowdhury, A. K., Jha, M., Chowdary, V.M. (2010). Delineation of groundwater recharge zones and identification of artificial recharge sites in West Medinipur district, West Bengal, using RS & GIS and MCDM techniques, Environmental Earth Science.
[4] . Fontela, E., Gabus, A. (1974). DEMATEL, innovative methods, Report no. 2, Structural analysis of the world problem. Battelle Geneva Research Institute.
[5] . Ghahari, Gh., Pakparvar, D. (2008). Effect of extraction of groundwater resources Grbaygan spreading. Academic Journal of Range and Desert Research -Pazhovhesh, 14(3), 368 - 390. (in Farsi).
[6] . Jamali, A., ZareKia, S. (2011). Identify and prioritize the appropriate zone spreading to feed canals, wells and springs in arid regions (Case Study: Yazd intermountain basin). Journal-Range and Desert Research. Iran, 17, 106-114. (in Farsi).
[7] . Jharkharia, S., Shankar, R. (2007). Selection of logistics service provider: An analytic network process (ANP)".
[8] . Krishnomurty, J., Kumar, N., Jayarman, V., Manivel, M. (1996). An approach to demarcate ground water potential Zones thorough remote sensing and geographical information system, INT. Journal Remote Sensing, 17, 1867-1884.
[9] . Mahdavi, A. (2012). Locate areas suitable for artificial recharge of groundwater aquifers Fuzzy Logic in Shahrekord Basin desert. Shahrekord University. (in Farsi).
[10] . Mahdavi, R., Abedi Koopayee, J., Rezaei, M. (2005). Locating suitable sites Artificial Recharge of Groundwater, Second National Conference on Water and Soil Resources, 23 to 24 May, Shiraz University. (in Farsi).
[11] . Meade, L.M., Presley, A. (2002). R & D project selection using the analytic network process. IEEE Transactions on Engineering Management, 49 (1), 59–66.
[12] . Mohan, G., Ravi Shankar, M.N. (2005). A GIS based hydro geomorphic approach for identification of site-specific artificial-recharge techniques in the Deccan Volcanic Province. Journal of Earth System Science, 114(5), 505-514.
[13] . Nasiri, H., Boloorani, A., Faraji Sabokbar, A., Jafari, H., Yusef Rafii, M. H. (2013). Determining the most suitable areas for artificial groundwater recharge via an integrated PROMETHEE II-AHP method in GIS environment (case study: Garabaygan Basin, Iran). Environment Monitoring Assessment Journal, 185, 707–718. (in Farsi).
[14] . Novhegar, A., Riyahi, F., Kamangar, M. (2017). Determine the appropriate areas for flood spreading with the sustainable development approach of groundwater resources. Journal of Environmental Studies, 42(1), 33-48. (in Farsi).
[15] . O’Hare, M.P., Fairchild, D.M., Hajali, P.A., Canter, L.W. (1986). Artificial recharge of groundwater, Lewis, New.
[16] . Oakford, E.T. (1985). Artificial recharge: Methods, hydraulics, and monitoring. In: Asano T (ed) Artificial recharge of groundwater, Butterworth.
[17] . Rahman, M., Azizur Bernd Rusteberg, R.C., Gogu, J.P., Lobo Ferreira, M.S. (2012). A new spatial multi-criteria decision support tool for site selection for implementation of managed aquifer recharge. Journal of Environmental Management, 99, 61-75.
[18] . Ramezani, M.M. (2013). Using fuzzy logic and artificial recharge of aquifers in locating the combination of AHP and FTOPSIS. Environmental Journal, 38(3), 108-125. (in Farsi).
[19] . Saaty, T.L. (1999). Fundamentals of the analytic network process. International Symposium on the Analytic Hierarchy Process, Kobe.
[20] . Sabokbar Faraji, H. (2012). Determine suitable areas for artificial recharge based on the combination of ANP and paired comparison in GIS, case study Grbaygan plain unethical. Journal of Geography and Environmental Planning, 22, 166-143. (in Farsi).
[21] . Samadder, R. K., Sudhir, K., Gupta, R. P. (2011). Paleo channels and their potential for artificial groundwater recharge in the western Ganga plains. Journal of Hydrology, 400, 154–164.
[22] . Saraf, A.K., choudhury, P.R. (1998). Integrated remote sensing and GIS for ground water exploration and identification of Artificial recharge sites. International Journal Remote Sensing, 19, 1825-1841.
[23] . Shaban, A., Khawlie, M., Abdallah, C. (2006). Use of remote sensing and GIS to determine recharge potential zone: the case of Occidental, Lebanon. Journal Hydrogeology, 14, 433-443.
[24] . Sreedhar, G.T., Vijaya Kumar, I.V., Murali, K.M. (2008). Mapping of ground water potential zone in the Musi basin using remote sensing data and GIS. Journal of Environmental Engineering, 122, 515–523.
[25] . Tzeng, G.H., Chiang, C.H., Li, C.W. (2007). Evaluating intertwined effects in learning programs: a novel hybrid MCDM model based on factor analysis and DEMATEL. Expert Systems with Applications, 32 (4), 1028–1044.