اولویت‌بندی عوامل موثر بر پتانسیل سیل‌خیزی به کمک روش الکتره نوع 3 و ضریب جریان سیلابی (مطالعه موردی زیر حوزه های آبخیز سرخون، بندرعباس)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

2 دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

3 دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران

4 استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشگاه هرمزگان

5 استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

10.29252/aridbiom.8.1.75

چکیده

بیش از 75 درصد از مساحت کشور در مناطق خشک و نیمه خشک قرار گرفته است. خصوصیات این گونه مناطق بارندگی با شدت بالا و پراکنش نا منظم است و بیشتر آن به صورت سیلاب از منطقه خارج می‌شود. برآورد دقیق دبی پیک سیلاب و تعیین اولویت پتانسیل سیل‌خیزی در هر زیر‌حوزه ضروری است، هرچند به لحاظ محدودیت منابع مالی احیاء آبخیزها در کلیه زیرحوزه‌ها عملی نمی‌باشد. تحقیق حاضر در حوزه آبخیز سرخون بندرعباس واقع در جنوب ایران که از نظر اقلیمی جزء مناطق خشک کشور به شمار می‌آید، انجام شده است. به منظور دستیابی به اولویت پتانسیل سیل‌خیزی در زیر حوزه‌های آبخیز از روش الکتره که از روش‌های تصمیم گیری چند شاخصه مبتنی بر گزینه برتر وضریب جریان سیلابی استفاده گردید. برای ورود اطلاعات به مدل مذکور بر اساس نظرات کارشناسان و مرور منابع علمی از هفت معیار (نفوذ پذیری، ضریب گراویلیوس، شیب متوسط وزنی حوزه، پوشش گیاهی، ضریب شکل، ضریب رواناب و شدت بارندگی) برای اولویت‌بندی پتانسیل سیل خیزی زیر حوزه‌ها استفاده شد. سپس وزن هر معیار از طریق روش AHP محاسبه و برای انتخاب بهترین رتبه‌بندی و عملکرد مدل الکتره 3 و رابطه ضریب جریان سیلابی از تکنیک ناپارامتریک ضریب همبستگی اسپیرمن استفاده شد (85/0=r). بنابراین روش الکتره می‌تواند به‌عنوان یک روش مناسب برای تعیین پتانسیل سیل‌خیزی زیرحوزه‌های دارای اولویت معرفی شود. نتایج رتبه-بندی به روش ادغام نشان داد که زیر حوضه‌های 1-1-18، 14 و 2-1-18 به ترتیب به‌عنوان سیل‌خیزترین زیرحوزه مشخص گردید.

کلیدواژه‌ها


[1].Badri, B., Zarebidaky, R., Honarbakhsh, A.,& Atashkhar, F. (2016). Prioritizing Subwatersheds of Beheshtabad Watershed Based Flooding.Natural Geography Research, 48(1), 143-158, (in Farsi).
[2]. Banihabib,M .E., & Arani,A. (2014). Multi Criteria Decision – Making for Flood Management Based on Sustainable Development Criteria. (IEMSs).
[3]. Carlsson, C.,&Fuller, R. (1996). Fuzzy Multi Criteria Decision Making: React Development, Fuzzy Sets and Systems, 78pp.
[4].Chezgi,J., Malekinejad, H., Ekhtesasi, M., Nakhaei, M. (2016). Prioritizing  the Suitable Area for Underground Dama Using  Decising Making Models in Arid and Semi-arid Areas. Arid Biom, 6(2), 83-95 (in Farsi).
[5].Chitsaz N., & Banihabib, M.E. (2015). Comparison of Different Multi criteria Decision- Making Model in Prioritizing Flood Management Alternatives.Water Resources Management, 29, 2503-2525
[6]. Department of Environmental Protection. (2012). Erosion and Sediment Pollution Control Program Manual, Commonwealth of Pennsyl, USA. 583 pp
[7]. Ghanavati, E.,Safari, A., Javid, E.,& Mansorian, E. (2014). Zonation of Flooding Using CNHydrological Model and AHP in GIS (CASE STUDY: Balkhoo river basin). Natural Geography Research, 25, 67-80,(in Farsi).
[8]. Hematzadeh, Y., Barani, H.,&Kabir , A. (2009). The Role of  Plant Cover on Surface Runoff (Case Study: Gchik Watershed in Golestan Province).Water and Soil Protection, 16(2), 19-33, (in Farsi).
[9]. Ishizaka, A.,& Nemery, P. (2013). Multi- Criteria Decision Analysis Methods and Software, Wiley & Sons Ltd, Ltd.
[10]. Khosroshahi, M.(2016). Developing Procedure for Identify and Prioritizing of Flooding Area in Watershed (Case study: Shams abad watershed).Watershed Science and Engineering of Iran Journal, 10(33), 59-72
[11].Malekian, A., Oftadegi A., Ashoornejad, GH. (2012). Zonation of Flood Potential in Akhtarabad Watershed Using fuzzyAHP.Natural Geography Journal, 82, 131-152 ,(in Farsi).
[12].Mirzaei, M.,& Mahmoodabadi, M. (2014). Effects of plant management on some physical conditions and water penetrating  on soil.Soil Researches, 28(4), 659-665, (in Farsi).
[13]. Najafinejad, A. (1997). Poverty and Natural Resources Report, Watershed department of Iran
[14].Nasrinnejad, N., Rangzan, Kalantry, N.,& Saberi, A. (2014). Zonation of Flooding in Baghan Watershed using fuzzy AHP, Remote Sensing and Geographic Informayion System in Natural Resources, 14, 15-34, (in Farsi).
[15]. Nohegar, A., Kazemi, M., GHasredashti, M., Roshan, P.,& Rezaei, P. (2012).  Studying land use Ghanges in Flooding Potential (Case study: Tangbostanak Watershed in Shiraz).Environmental Erosion Research, 2, 28-41, (in Farsi).
[16]. Natural resources department of Hormozgan (2015). Report of Sarkhoon Watershed Study,(in Farsi).
[17]. Nosrati,K.,M., Ahmadi, M., Servati, M.R.,& Mazbani, M. (2013). Studying the Main Factors in Flooding Potential of Dareshahr Watershed Using Homogeneous Hydrologic Areas.Geographic Space Planning, 8, 119-138,(in Farsi).
[18]. Panara, J., & kumar N. (2009). Ranking Multi Criteria River Basin Planning and Development Alternatives Using Electre and Ranfuw, 80pp.
[19]. PourJavad, E., Shirouyehzad, H. (2011). A MCDM Approach for Prioritizing Production Lines: A Case Study. International Journal BUS Management. 6 (10): 221-229. Published by Canadian Center of Science and Education. www.cesenet.org/ijbm.
[20]. Sharifi, F. (2002). Flood Statistics in Iran, Lorestan Seminar, Lorestan, Iran.
[21]. Servati, M.R., Ahmadi, M., Nosrati, K.,& Mazbaei, M. (2013). Zonation of Flooding in Sarab Dareshahr Watershed. Geography, 36, 55-77, (in Farsi).
[22]. Szmidt, E.,& Kacprzyk, J. (2011). The Spearman a Kendall rank Correlation Coefficients Between Intuitionist Fuzzy Sets. Atlantist Press, Aix- Les- Bains, pp 521-528.
[23]. Vaezi, A., Kord, M.,& Mahdian, M. (2017).  Time Changes of Runoff Distribution Under Effects of Slope in Various Texture Soils.Water and Soil Research of Iran, 48(1), 77-85, (in Farsi).
[24]. Watershed Department of Iran (2002). Statistics of flooding Area in Iran Report. 50pp.
[25]. Zehtabian, G.R., GHoddosi, J., Ahmadi, H.,&KHalilzadeh, M. (2009). Prioritizing the Flooding Potential in Subwatersheds and Selection the Flood Rising Area (Case study: Marme Watershed-Fars Province).National Geography, 2(6), 1-13, (in Farsi).