تاثیر توپ‌های شناور برکاهش میزان تبخیر از منابع آبی روباز (مطالعه موردی: سد رسوبگیر معدن مس سرچشمه)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد

2 دانشیار، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد

3 رئیس امور تحقیقات آب و محیط زیست، مجتمع مس سرچشمه

10.29252/aridbiom.8.1.59

چکیده

تبخیر از جمله مهم‌ترین تلفات محسوس از سطوح آبی به­خصوص مناطق بیابانی است که بشر کمترین دخالت را در آن دارد و اقلیم مهم‌ترین شاخص میزان این تلفات در مناطق مختلف به­شمار می­رود. تاکنون راهکارهای مختلفی جهت کاهش میزان تبخیر ارائه گردیده است. در پژوهش حاضر که با هدف کاهش میزان تبخیر از سد رسوب­گیر و سطوح آبی روباز مجتمع مس سرچشمه انجام گرفت، سعی شده تا برای اولین بارکارایی سه نوع توپ به‌عنوان پوشش­های کاهنده تبخیر بررسی گردد. توپ­های مورداستفاده که در مکانیسم عمل، اندازه و جنس، متفاوت هستند، شامل دو نوع توپ تک روزنه و چند روزنه از جنس پلی­اتیلن با قطر 8 سانتیمتر و یک نوع توپ­ریز با قطر یک سانتیمتر و از جنس پلی‌پروپیلن می­باشد. به‌منظور بررسی عملکرد این پوشش­ها در کاهش تبخیر، مخازن کوچک یک مترمربعی در مجاورت سد رسوب‌گیر سرچشمه احداث و کارایی پوشش­های نامبرده با دو تکرار به مدت یک ماه از 15/01/95 تا 14/02/95 بررسی شدند. بر اساس آزمون مقایسه میانگین توکی و دانکن سه نمونه توپ به لحاظ تغییرات میزان تبخیر و دما با شاهد اختلاف معنی­داری در سطح 5 درصد داشتند. نتایج به‌دست‌آمده نشان داد توپ­های تک­روزنه با کارایی 1/65 % بیشترین سهم را در کاهش تبخیر داشتند در حالی­که توپ­های چند­روزنه و توپ­های ریز با کارایی 1/65 % و 8/38 % در اولویت­های بعدی قرار گرفتند. درنهایت توپ­های تک­روزنه به دلیل زبری مناسب در سطح و ثابت ماندن درصد فضاهای خالی در طول زمان، به‌عنوان بهترین نوع پوشش کاهنده تبخیر در پژوهش حاضر شناسایی گردیدند.

کلیدواژه‌ها


[1]. Abass Dawood, Kh., Lafta Rashir, F., & Hashim, A. (2013). Reduction evaporation losses from water reservoirs.International journal of Energy and Environmental Research, 1(1), 23-29.

[2]. Alam, S., & AlShaikh, A. A. (2013). Evaporation reduction to improve water storage efficiency. Journal of King Saud University – Engineering Sciences, 25(1), 55–58.

[3]. Álvarez, V. M., Baille, A., Martínez, J.M., & Real, M. G. (2006). Effect of black polyethylene shade covers on the evaporation rate of agricultural reservoirs. Spanish Journal of Agricultural Research, 4(4), 280-288.

[4] Barnes, G.T. (2008). The potential for monolayers to reduce the evaporation of water from large water storages: a review’. Agricultural Water Management, 95(4), 339 – 353.

[5]. Cooley, K. R., & Myers, L. E. (1973). Evaporation reduction with reflection covers. Journal of the Irrigation and Drainage Division, 99(IR3), 353-363.

[6]. Ehsani, M., & Khaledi, H. (2000). Water Productivity in Agriculture, National Committee on Irrigation and Drainage. (in Farsi).

[7]. Gharvani, S., & Al-Ahmad, S. H. (2007). Evaporation and control methods.Iranian Journal of Civil Engineering School, 81, 53-59. (in Farsi).

[8]. Hesam, M., Piri, M., Dehghani, A.A., & Meftah Halaghi, M. (2009). Experimental study on the effect of fatty alcohols approach in reducing the evaporation from water surface, 1st International Conference water crisis, Zabol, Iran. (in Farsi).

[9]. Khan, M.A., & Issac, V.C. (1990). Evaporation reduction in stock tanks for increasing water supplies. Journal of Hydrology, 119(1), 21-29.

[10]. Knights, S. (2005). Reducing evaporation with chemical monolayer technology. Aust. Cottongrower, 26, 32–33.

[11]. Mansfield, W. W. (1974). Proc. Physical Chem. Div., R. A. I. C., National Convention Canberra, Australia.

[12]. Moghiman, M., & Aslani, B. (2013), Influence of nanoparticles on reducing and enhancing evaporation mass transfer and its efficiency, International Journal of Heat and Mass Transfer, 61,114–118.

[13]. O’Brien, R.N. (2006). Method for making a coated powder for reducing evaporative water loss. International Patent Application WO 2006/012740 A1.

[14]. Piri, M., Hesam, M., Dehghani, A.A., & Meftah Halaghi, M. (2011). Experimental study on the effect of physical and chemical approach in reducing the evaporation from water surface. Iranian Journal of Water and Soil Conservation, 17(4), 141-154. (in Farsi).

[15]. Ranjbar, A., Mahdavian, A.A., & Maknoon, R. (2011). The possibility of using floating plates of perlite light concrete to evaporation reduction of damsreservoirs. in:proc. Of 1st International and 3rd National Conference on Dams and hydropower, Tehra. (in Farsi).

[16]. Santafé, M. R., Gisbert, P. S. F., Romero, F. J. S., Soler, J. B. T., Gozálvez, J. J. F. & Gisbert, C. M. F. (2014). Implementation of a photovoltaic floating cover for irrigation reservoirs. Journal of Cleaner Production, 66, 568-570.

[17]. Thoma, A. F. (1973). Model tests with thin sheets to reduce evaporation. Journal of the Irrigation and Drainage Division, 99(IR2), 117 –131.

[18].The part of Statistics and meteorology (2016). Sarcheshmeh Copper Complex. (in Farsi).